Wennger magg woll denk’n:
Nu! Dat is doch sehre eenfach:
Du hittst ew’n, wie din Voater hitt‘.
Un din Voater hitt wie du! –
Awwer ney – sou eenfach is dat nich! Un eerscht recht nich bey sonn Schulten-Soahn van‘ Fläming.
Denn’t kummt doa ook noch met dertu van weg’n dat Schulten-Amt un van weg’n dat Platt un dat Hoogdeitsche! –
Denn eenmoal hätt min Voater nich sou geheet’n wie ik heete!
Un denn: Ik heete nich wie min Voater!
Nanu, ward mennger denk’n: I dat ne komische Geschichte! –
Wat sall dat sin? – Woll nich „rechtmäßiges Kind?“ –
up Hoogdeitsch te rä’ne. –
Denn sou ward sich je’er seien: „Jedes Kind hitt doch noa sin Voater“
Wie’t ook in olle Bieker hitt:
„Das ehlich und freygebohren kind
Behält seines vatters heerschild.“
Jou: sou hätt woll ‚t Am’sgericht van Witt’nbarg ook et angenoam‘, wie unse Voader – un der woar sou gud! – gesturw’n waoar.
‚t woar in‘ Harwest achzehn hunnert vier’n neinzig.
Doa schreef – ne Tid dernoa – met een Moal dat Gerichde, ik sille fix moa‘ noa Stadt – noa Witt’nbarg rinnkoam‘ up’t Gerichde van wegen de Arwschaft van unse Voadern un van wegen dat olle „Lehnrichtergut“ – wie drin stund in dat Schriew’n – in Barkaue, wat doa met in Froa’e kieme.
Na gud: ik saddele mey’n Pärd – zähne ha’nn we dunn – un ‚t woar noch eent, wat unse Voader selwer tugeräd’n hadde.
Hey woar als junger Keerl bey de Lief-Eskadron van‘ Kaiser bey’n Prinz Friddrich Koarl ‚t Ried’n gud geleert. Wie ofte hätt e uns Kinger noch dervan vertellt, wie der woar al immer wie sonn Schimmel van Schweeß – un kummandierte, gley, wenn e ankoam, denn gung‘ t los: „Trapp – Galopp – Karriere – von Schritt darf leichte Kavallerie nichts wi – s – s- sen!“ –
Un sou hadd’e ook uns Jung‘ s al tiede dat Ried‘ n gelehrt. Ik wett noch ganz genoue van die Tid, wu ik man noch ganz kleen woar – sou an finf Joahre magg ik woll eer geweßt sinn! – wie e mey doa moa up de „olle Dicke“ gesett hadde, denn hey meente immer:
“ ’n Schulten-Soahnmuttried‘ n kän“ – Un nu gaaf e ‚t Pärd noch’n Schlag un – met eens doa gung die olle Dicke, die sust sou lammfrumm woar, met mey dorch un – jou – un richdig up’n Misthup rupp, up’n Päre-Mist – – – un hupp, hupp, hupp – sou gung dat immer, un immer hoog un leeg, un rupp un runger, un doa met eens, doa sprung se hoog als wie sonn junger Zickenbuck, un bums – doa lag ik ungene! – Un unse Voader lachte sich man eent, als ik goar an te weene fang’n will, un meente:
„Nu! Junge! Bist jou goar keen Junge nich! Warrscht doch nich ween! ‚t is doch sou scheen week, wu de doa leist als wie in’t Bedde!“ – – –
Un nu hult’e ‚t Pärd up, soattde olle Dicke an’n Zoom – in’t gaaf nu eerscht dichtig noch wat rut voar de olle Dicke, wiel se sin Jung’n rungergeschmäsen hadde,denn ‚t hädde doch wollmennig Moa kinn schlechter afgehn, – meente selwer ook – wie wenn’t nu up’n Damm, up’t Steenflaster gewest wiere un nich geroade up’n Misthup! – un denn seite: „Nanu, Junge! Nu man wedder rupp up’t Pärd! Du muttst ow ’n bliew‘! ‚ t helpt alles nischt: ’n Schulten-Soahn mutt ried‘ kän“ – –
I‘ Oogenblick, doa hadd‘ ik doch goar keene Luft nich mehr, wenn ik ook week gefall‘ woar un’t noch ganz gud afgegehn woar, – – schwummerig woar mey doch te Mude, awwer – met eens doa hadde unse Voader mey al gepackt un – wedder rupp up’t Pärd! – Un – sou hä’k ook ried’n geleert, un ‚t woar speeder min Allerliefftet, wat ik mey man denken kinne, als ik noch ’n junger Keerl woar, wenn sou met min Bruder Harrmann tesamm‘ – der met sin‘ Fuchs un ik met min‘ Bru‘ – ried’n kinne. Hey eoar ook wedder wie al unse Voader Garde-Husoare in Potsdam bey de Lief-Eskadron van‘ Kaiser, un – doa woar e, wie ook unse Voader! – sehre stolz drupp, un dat kinne ook! – – Denn alle die olle Schulten woar’n woll bey de Garde-Kavallerie, ook die Brieder van unse Voadern. ‚t woarn äre zehn Geschwister. Denn ‚t woar’n immer vill Kinger bey olle Schulten, un ook unse Mudder seite immer:
„Je mehr Kinger. je mehr Gelicke!“ un
Better zwelwe up’t Kissen, als een’t up’t Gewissen!“ –
‚t woar ook al van weg’n ‚t Geschlechte, dat immer der Noame bliewet, un ook van weg’n ‚t Schultengud, dat doa ook immer welche sinn, die’t arw’n kän, denn ‚t kinne jou moa eener starw’n, odder in’n Krieg dootgeschoat’n warr’n, doamet denn immer man noch’n Junge is, der’n Stamm kinne hoall‘, denn – Mäkens kinn’t nich arw’n dat olle Schultengud. – Die kreyen jou doch ’n annern Noam‘, wenn se ’n Mann kreyen. Un sou woar’n ook de Brieder alle – ‚t woar’n alle grooten Kerls – der eene, „Christ“ war sin Noame, ook noch Garde-Husoar, der annere, „Harrmann“, Garde-Uloane un eener, „Koarl“, noch ’n bettken wat gretter und schwedder als die annern – bey de Garde du Corps, alle in Potsdam, die kinn alle sehre dichdig ried’n. – Un sou woll ook al die ganze Oll‘. Denn wie se ut Flandern sin gekoam‘, doa sung’n se al: in äre Oart, wie wey hiede noch rä’n:
„Na Oostland will’n wy ryden!“
Un doa woar ook woll der Schulte vornean. – Un speeder, doa mißte immer der Schulte ’n „Lehn-Pärd“ hoall‘ – doa woar e voarflicht dertu, wie ook unse Voader immer seite: van wegen dat „Lehn“:
„Zum Dienst im Harnisch“, dat se ’n Amtmann – ook wenn Krieg woar – wie’t in olle Schriftstücke hitt:
„uff sein schreiben fry wertig zu dinste sein müssen“.
Un dat kinne man sich denken, wenn sou an sine Siede ried’n – sonne groote mächdge Keerls – doa michte woll sou leychtekeener nich rantrouen. Un – wenn’t hart voar hart koam – die hulten Stand un schlugen tu, un hä’nn nie un nimmer nich – un michte’t Lew’n kost’n! – ärn Harre in Stich geloaten. Nei sou wat gefft et bey sonn oll flämsch’n Schulte nich. Hätt e eer „jou“ geseit – dat duurt woll mennig moa sehre lange – , denn hey hätt sou sin Kopp voar sich! – denn is’t gud, denn kunn man sich ook ganz up’n verloaten. – Un sou is’t gekoam‘, dat ik ook als Schulten-Soahn ganz tiede al hä miet’n ried’n leer’n. Denn’t kinne lou sin, dat moa mißte ‚t groote olle Lehngud äwwernähm‘, den Schultenhoff.
Na – ik riede nu – ‚t woar in de Ferien-Zid – hen noa Wittenberg, wu ik sust up de hoo’e Schule gung. Un als ik uo’t Gerichde koame, doa seit der Richter tu mey:
„Sie sind wohl nicht ein rechtmäßiger Sohn von dem verstorbenen Erb-Lehn- und Gerichts-Schulzen“ – hey beniemte’n met sin vull‘ Noam un met sin vull‘ Tittel, wie e ingedroan stund in alle Bieker –
„Johann Gottfried Boelke in Berkau? – Sie können kein Erbe antreten!“ –
„Nanu!“ – sei ik – „Dat is min Gerschtet! – Ik – – – ik nich Schulte der Soahn van‘ oll Schulte? – – – Ik bin Schulten Otto van Barkaue, un der bin ik, un der bliew ik! – Umdeep’n darw’n se mey nich mehr! – Doa bin ik al te old dertu! – Denn al van de Deepe an hä’k min Noam‘, wenn’t ook man ’ne Not-Deepe woar, dennse dacht’n alle, ik wirre gley we‘ er starw’n, sonn armet jämmerlichet Kind woar ik man, als ik up de Welt koam, un „sou kleen un so sou arbarmelik“ – wie unse Mudder immer seite! – Awwer der liewe Godd – un up den wees uns unse Voader un unse Mudder immer we’er van kleen up al – hätt mey denn speeder doch noch ganz hibsch groot warr’n loat’n. Sou kummt ‚t doch in ‚t Lew’n ofte annersch als de Mensch’n denk’n. – Man schoad, dat ik doadorch nu keene Poad’n hadde un mey nu eegendlich keen‘ Poaden-Bingel hoal’n kinne wie mine Brieder un mine Schwester.
Awwer ‚t is ook doa noch Road gewurr’n: denn ‚t hän sich speeder denn noch ’n poar Nood-Poad’n gefung’n:
Lehmanns Voater un Dorns Mudder – die dhat dat doch tu leed! – un doa hä’k mey denn met mine Brieder tesamm ook immer van die ’n Poad’n-Bingel met geholt met’n Poaden-Brood un met’n scheenet Halsduk drin, – dat woar doch man tu scheen! –
Awwer der Richter bleef doch derbey:
„Ja, – aber Sie heißen doch gar nicht so: der verstorbene Erb-Lehn-Gerichts-Schulze hieß ja: Boelke, und Sie heißen ja doch: Bölke.
Das ist ja doch ein ganz anderer Name!“ – – –
Nanu woar’t rut! – dat woar’t alson van weg’n dat varflixte Schriew’n! –
Wenn’t nu noch van weg’n den Schulten-Noam‘ gewesßt wiere, jou, dat wiere te verstehn geweßt. – Denn alle in’t Dorp seiten jou tu uns man immer „Schulten“. Wey wißten dat heem goarnich annersch.
Wey woar’n ew’n „Schulten Kinger“:
– „Schulten Pauline“,
– „Schulten Harrmann“,
– „Schulten Gustav“
– „Schulten Otto“.
Der letzte dat woar ik. Dat woar min richd’ger Noame. – Un sou woar’t ook äwwerall hie up’n Fläming, ook hie in Blänsdorp, wu der olle Schulte de Schwester van min‘ Voader geheiroat hadde, wie al moa der olle Schulte von Blänsdorp voar’n poar hunnert joahr sich als Froue de Dochder van‘ oll’Schulte in Barkaue geholt hadde.
Denn die olle Schulten van‘ Fläming hul‘ alle mächdig tesamm un woar’n woll alle ungernanger eene groote Freindschaft – wie ook de Hiefener bey uns up’n Fläming – un woar’n ook alle groote Liede wie min Voader ook noch ’n halw’n Kopp gretter woar als ik.
Ik bin ew’n doadergänge doch ’n bettken wat kleen gebläw’n.
‚t maag doch woll noch met de Nood-Deep tesammhäng’n.
Villeycht wiere’t doch richdiger geweßt, se hädd’n de Tid noch afgewoarrt, af ik mey nich noch’n bettken wat rutmoake un eens doch noch groot warr’n kinne, wie ik sou schwach up de Welt koam, un se hädd’n mey denn ook sou richdig gedeept – „ne ganze Deepe“ wie ‚t sou hitt bey uns – odder „ne groote Deepe“ dorch’n Paster!
Awwer na – se hän’t jou gud gemeent. Denn doa hul‘ unse Oll‘ up’n Fläming sehre drupp – ook mine Ellern: Dat man jou keen Kind starwet un – – – ‚t is nich gedeept! – – – Dat wier’n grooter Kummer voar sonn Voader un voar sonne Mudder van‘ Fläming. –
Doch wenn ik mennigmoal sou new’n mine Vettern Harrmann und Frieddrich Schulte van’t olle Schulten-Geschlechte van Griewe in’t Anhaltsche stund, wu mine Mudder rutstammt – ook der gude Paster Warner van Coswig hätt in sin scheenet Buuk „Die Geschichte des Dorfes Griebow“ se met erwähnt! – doa hä’k doch offte gedacht: Bist doch man recht kleen gebläw’n! – Denn doa woar ik balle wie’n Zwarg dergänge, sou groot woar’n die wie Ries’n koam die mey immer voar. – Na, awwer! ‚t wier‘ nich gud, dat man immer äwwer sich kickt, wey füll‘ man immer recht noa ungene kiekenun immer recht gud sinn geroade met de kleene Liede! Der Appostel Paulus hädde ook al geseit: “ Haltet euch herunter zu Niedrigen!“ – denn hey wißte woll Bescheed in sine Biwel. Doa las e ofte drin! –
Un dat hä’k mey gemarkt. – Un ik denke, mennger ward’t bey mey ook gemarkt hän und noch marken. Dat hä’k sou metgebracht van heem ut’t olle Schulten-Geschlechte un’t leyt mey sou in’t Blud.
Awwer af’t nich doch woll van de Deepe kinne met sin, – doa ‚t een Moal doch man ne Nood-Deepe woar! – un ook: dat mey ‚t Loopen doch al immer van kleen an sou sehre schwärfallt. Liewer up’n Pärd sitten un ried’n odder ook up’n Woan – un wenn’t ’n oller Ploan-Woan is! – met ’n poar Päre voar, – – – man bloß nich loopen! – – –
Odder af’t verarwet sinn magg, doa ook unse Voader un ook al – wie e immer vertellte! – die ganze Oll‘, sine Voarfahr’n immer man t u Päre ankoam‘, wu’t man ergend angung. Ook noch, wenn se noa Hei un Grummet fuhr’n noa de Elwe bey Griewe un bey Bollsdorp, denn fuhr’n se gärne viere lang – un setten sich nich up’n Woan, nei up de Päre un ried’n.
‚t kann am Enge doch ook met daovann sinn, dat se mey nich hän kinn noa de Kerche droan noa de Deepe. Denn doa kummt dat doch sehre drupp an, dat dee Poaden – un besunnersch die, die ‚t Poaden-Kind up de Arme geleynt kreyt! – wenn se noa de Deepe ‚t Kind nu ut de Kerche droan, jou recht fix loopen – un wie renn‘ se menning moal, als af ergendwo Feier wiere! – awwer doch man doarum:
„Dat man dat Kind fix loopen lehrt!“
Na – ‚t helpt halt nischt. Ik hät’t nu nich geleert un bin nu bey den oll‘ Burenschritt gebläw’n un: „Burenschritt is immer sachte!“ – Ik bin dermet woll ’n bettken wat tericke gebläw’n gänge menge, met die ik up de hoo’e Schule in Wittenbarg un up de Unniversetäten Marborg, Barlin un Halle tesamm‘ woar – un ik woar warklich nich geroade der Dimmste van alle, man bloß in de varflixte „Mathematik“ – die hä’k nie kinnt lied’n – awwer sust hän se alle geseit, mine gude Lehrer, unse gude Direkter Guhrauer un wie min liewer Lehrer – ach, wenn ik em doch man noch eenmoal de Hand kinn drick’n! – der mey’t Deitsche gelehrt hätt, un der mey ook al immer frug, wie dat alles sou bey in unse Fläminger Sproake heeten dhut:
Professer Julius Sander: Ik kinn’t woll moal tu wat brengen! – Na, awwer ville hän’t doch wieder gebracht – wennigstens wat’t Geld anlangt un Tittel! – un’t sinn nu groote Liede gewurrn. Mennge stehn voar mey hiede, wie up sonn hoogen Barg, – die kinn‘ recht gud loopen – awwer dat is nischt voarn Soahn van‘ oll‘ Schulte, tum Wennigsten man nich noch noa’n Barg rupploopen! –
„Den kiekt man liewer sich van ungene an“, seit unse Voader immer. – Drumm hitt ook je‘ er Hiwwel bey uns – un wenn’t mennigmoal warklich man sonn Ding is wie ’n Moll-Hiwwel: „Barg“. – – –
Nu – ik bin hibsch ungene gebläw’n, bin immer man gebläw’n un bin’t ook hiede noch un will’t ook bliew’n:
„Schulten Otto“ un man „Paster“ van Blänsdorp. un ’n „Schäper“ – un „Paster“ is doch up gud Deitsch man: „Schäper“! – fall immer liewer sachte gehn, ‚t is sougoar gud. Ook unse olle Schäper Gottlieb – un hey woar’n guder Schäper un gaaf up sine Schoap sehre acht! – gung immer man ganz sachte voarnean voar sine Schoap un paßte man upp, dat keen’t nich hingene bliewet. –
Un unse Voader selwer, ook der gung immer sachte, ganz sachte un bedächtig, sou man Schritt voar Schritt – wie e sou ook alle Sunndoa noa de Kerche gung – wenn e sou äwwern frisch geüliegeten Acker gung ‚t Soatduk umgebung’n un de Soat utstreite.
„Sou“ – seite – „sou, sou“ – un doabei gung e man ganz sachte met grooten schwär’n Schritt wurp met de Hand de Soat wied ut, dat äwwerall kinn’n Soatkorn henfall’n! – „sou mutt der Bure gehn, man immer sachte!“ – Sou hä’k ‚t nu ook sou metgebracht van heem un’t leyt mey ook nu sou in’t Blud als Schulten Otto. Un sou strei ik ook de Soat nu ut in Goddes Noam‘, bes mey der liewe Godd moal ruppt: Nu kumm man heem! – – – Un ik micht’man, dat e kinne te mey seien: „Häst dine Schoape trei gehitt!“ – – –
Sou hä’k min ‚ Noam‘ also eegendlich duppelt met Recht:
„Schulten Otto“
Eenmoal noa min Voader den oll‘ Schulte, un denn noch moal noa mine liewe Mudder, die ’ne geboarne „Schulte“ woar un ook ut ‚t olle Schulten-Geschlechte. Denn ‚t is nu eenmoal min eegendlicher Noame van heem.
Sou koam’t denn ook, als min liewer Schulfreind Koarl Maiwald ut Wittenbarg – ‚t woar der Soahn van‘ Koopmann Maiwald – , moal noa Barkaue rutkoam un mey besieken wulle, dat e mey nich fing’n kinne: „Nanu!?“ – denkt mennger woll – „Barkaue is doch nich Barlin!“ – Jou, dat stimmt woll: Barkaue is nich Barlin!
weiter 7
van Otto Schulten
