Bei olle Schulten woar’n friher sou as ook
Bei jeden rechten Fläming-Bure
Knecht un Moad gehoall‘ wie Kinger,
Die to’t Hus geheer’n un to de Familie.
Drum loatt der olle Schulte ook up sin Hus nischt koamen,
Wu ergend kinne Schoaden nehm’n sin Ansiehn in de Gemeene,
Un hielt sehre streng doarup – as jeder rechte Voader dhut,
Dat sine Kinger sou wie Knecht un Moad sich or’nlich fihr’n,
Denn ‚t is sin Kind, sin Knecht, sine Moad
Un ‚t is sin Hus, ut dat se koamen.
Un wenn man wett bei uns deheem,
Ut wat voar’n Hus eens koamen is, –
— Of Knecht, of Moad of eegen Kind, ‚t is eenerlee! –
Denn wett man al genung!
Eens Doa’s nu fing’t der olle Schulte
’n Pelz -’n scheenen neien Pelz noch,
Der leit doa up de Mädekammer
Sou as of e doa verloar’n wiere.
Un’t koam ’n Schulte glei sou der Gedanke:
“ ‚t is doch Willem‘ siner!?“ –
Un Willem woar der groote Knecht
Van sine vier Knechte,
Wie Rieke woar de groode Moad
Van sine drei Mäde.
’n Pelzverlier’n – denkt hei bei sich,
Dat kann nich sin! Denn er wett woll,
Wat so’n Pelz beditt! –
Un wie’n Knecht mutt lange dien’n,
Bes‘ e ’n Pelz verdient.
Un bruk’n – bruk’n dhut ’n Pelz man immer
Noa’n oll’n Spruk, as Groot-Voader al geseit hät:
„Der Bure noa de olle Oard
Droat sin‘ Pelz bes Himmelfoahrt.
Un dhut em denn der Buuk noch weih,
Sou droat e ’n denn bes BartheImei.“ (*)
(*) Bartholomäus (24. August), wu der Harwest sachte wedder anfangt. Dat is: ‚t ganze Joahr dorch, as’t ook bei uns heem unse olle Schäper Goddlieb dhat, der noch, wenn e in sin’n Pelz up de Broake in de Streepen bei’n Busch doa de Schoape hidte, up de Schalmei blus van Barkenbast geschnäd’n – ach, wie klunk dat scheen! -Hei meente immer, wenn wei as Kinger ’n Eten-Topp henbrachten un bei em saaten: „So’n Pelz is immer gud, Jung’s! — In’n Winter is e gud voar de Käle, un nu in’n Summer ewen sou gud ook voar de Hitze, un
– – denn koam’n keene Motten nich rin!“)
Der Schulte nemmt den Pelz nu –
Ruppt sine Mäde tesamm‘
— Rinkoam’n miet’n se alle in de Stuwwe
Un seit – hei moakt man wennig Worde,
Awer se weeten, wat jedet Word bei em beditt! –
Met sehr arnste Miene:
„Mäkens!“ – seite – Mäkens!
Weeten jei,
Wu der Pelz häkummt?“ – Mehr seite nich! – –
Un doabei hielt‘ e ’n hoog, sou dichte voar är‘ Ouen,
As of ’n uphäng’n wulle – den Pelz natierlich man! —
Denn ‚t saat jou kener drin tur Stunn’e,
Der olle Schulte hädd’n sust woll leichte ook met upgehang’n,
Sin Arm woar doa woll stark genung dertu! –
Un – beese, sehre beese woar’e allewile ook
van weg’n den Pelz! –
De Mäkens kiek’n Pelz met groote Ouen an
-’n bettken wat verleegen freilich
Un een‘ besunn’ers! –
Sehr verwunnert awer sei’n se denn:
„Nei – Bure! – Nei!
Wei – weeten’t nich,
Wat dat voar’n Pelz sall sin!“ –—
„Nu Mäkens!“ – seit der Schulte denn noch arnster es tevoar schon –
„Nu Mäkens!“ – „Kinger!“ – „Rieke!“ – un Rieke nennt ‚e woll
Met gud’n Bedacht te eerscht un noch e Moal: „Rieke!Miene! Guste! – Nu Mäkens!? – – Mäkens!!! – Dat will’k jou seien:
’n Mäken, dat nich up sin‘ Bruutkranz hoalld,
Kann in min Hus nich bliewen! —
Nu geht an joue Arbeed wedder!
Dat anner‘ ward sich fing’n!“
Doch eene – – de schmickst e woar’t van alle,
Äre Backen glihn sou rood as roode Rosen bliehn,
Dreiht sich rasch um
Un – – wischt verstoahl’n
’ne Thräne af. —
Sou gehn se denn. – –
Se weeten nu, wat de Klokk‘ geschloa’n hät,
Un – –
Der Schulte wett’t ook! – –
Der sett sich hen nu,
Klappt de Klappe runger van’n ollen Biekerschrank,
Die em as Schrievdisch dient,
Tunkt de Fedder in – ‚t woar noch ’ne richd’ge Fedder,
van de Gans up’n Hoff! – in’t Tintenfatt
Un schriewet – schriewet eene
„Bekenntmoakung voar de Gemeene“:
„Hie is een Pelz gefungen. Ganz neie.
Dat Fell is buten noch ganz witt.
Wer den verloarn hät,
Der kann sich bei mei mell’n
Binnen 3 moal 24 Stunn.“
Un schriewet noch dat Doatum drup
Un sin’n Noam’n doarunger,
Un noch den Ord
Un noch dertu: „Van Hus te Hus!“
Un sou- „nu ’s’t fart’g!“
– Meente gewichdig –
Un drickt noch’t Sie’el bei:
„Van Amtswä‘ n“ – wie e selwer seit.
Denn ruppt’e noa’n Knecht, den grooten,
Willem hitt’e: „Kumm moa‘ rin, Willem!“ –
Sust gaaf e dat ’n Gemeenediener,
Awer hiede denkt ‚e: ‚t kann moal Willem moaken.
„Willem!“ – seit’e – „Kannst glei moa räwwer gehn bei’n Nabber,
Hie: ’ne Bekenntmoakung v a n’n Pelz- –
Hei süll‘ se glei no widdergän
Un sou van Hus te Hus!“ –
Un Willem ward den Zerrl nähm‘: –
Hei dhat, as wißt’e goarnischt!-
I- dacht’e bei sich sou ganz heemlich:
„Wat is’t doch man voar ’n kleener Zerrl,
Wu dat drup steht van den Pelz –
Schmitts’t ’n furt- der Gang ward mei doch ball‘ te schwär!“
Awer e‘ kennt’n Schulte! – Nei, dat geht nich!
Geht up keen‘ Fall! – Dat loatt ‚e sich nich bied’n!
Hei hät’t befoahln! Un pariert mutt warrn!“
Willem geht tum Nabber räwwer, bidd ganz kortsch man:
„Gu’n Dag ook!“
Gefft’n Zerrl hen un seit nischt widder as:
„Hiel – ’n Zerrl! – Van’n Schulte! – Säln’n widdergän!“ –
Denn moackt ‚e, dat e furtkoam.
De Bekenntmoakung geht dorch de ganze Gemeene
Immer van een tum angern: van den Pelz.
Doa der Schulte, wat em nich geheert,
Nich will bei sich in sin Hus behoall’n.
Doch – die 3 mal 24 Stunn’n gehn rum
Un – keener ward sich mell’n.
In’t ganze Dorp is keener,
Der’n Pelz verloarn.
Un – der Pelz, der bliewet leien,
der scheene, neie Pelz.
Wat nu? – Wat süll nu warr’n?
Wie süll der Schulte man
dat rut noch kreien,
wer den Pelz verloar’n? –
As hei nu sou sitt un sinnt
der olle gude Schulte –
denn hei woar gud van Hartzen,
un wu ‚e man een‘ helpen kinnt‘,
Doa dhat’et. –
Doa kummt em een Gedanke:
„Willem!“ – seite tu sin grooten Knecht,
der dichdig kleddern kinne –
Hei woar ook ’n braver Keerl
Fließig immer un grundehrlich
un sou trei und lief to uns as Kinger,
9 Joahre dient’e al bei Schulten – wie ook Rieke! –
„Willem!“ seit’e – “ ‚t hät sich keener gemeldt no nich
Voar den Pelz, den ik gefung’n! –
Wei darw’n nich behoall’n, Willem!
Dat geht nich, Wilem! Dat ward schwär bestroaft:
„Fund-Unterschlagung“ hitt der Parregroaf!
Wei miet’n siehn, Willem! Wie we den nu rut kän kreien,
Der den scheen‘ Pelz verloarn,
Hei ward’n sehr‘ vermissen!“
„Jou, Schulten Voader!“ seit Willem doа, –
„Dat stimmt! – Dat ’s richdig! –
Der – ward’n – sehre – vermissen! –
Denn – ‚t is’n scheener Pelz
un sou scheen warm –
un – ‚t is al koald – allewile!“ –
„Wettst‘, Willem!“ – meent der Schulte denn – „Nu will ik
dei wat seien:
Ik bin’t as Schulte mine Ehre in de Gemeene schullig
Kann in min Hus nischt Unrecht’s lieden
Un mutt den Pelz noch moal upbieden:
Willem! Du kannst jou dichdig kleddern –
(„Jou, dat kann if“ seit Willem lut dertwischen!)
Nemm nu den Pelz! Un – kleddere rup –
– nich up de Kammer, wu de Mäde sin – die is doa glei denev’n! –
Doch – sou wat moakst‘ jou nich! –
(„Nei, sou wat moak‘ ik nich“,
seit Willem sou ganz lise twischen
un keek doabei met een Moal nedder
up die met witten Sand bestreite Boahl’n).
Kleddere rup up unse olle groote Riester voar de Däre
Un hänk’n doa up,
dat jeder, der voarbeikummt,
denn den Pelz sieht häng’n:
Denn ward’e sich woll fing’n,
der den Pelz verloarn!“ –
„Jou, Schulte! Jou!
Denn – ward — e – sidh – woU — fing’n –
Der den Pelz verloarn! –
Ik hänk’n doa up,
mil jei’t befehl’n !“ –
Hei kleddert rup
Hei hängt’n up, –
– den Pelz natierlich, nich sich selwer,
denn dat – ganz afgesiehn van’t Unrecht, dat Godd
verleignet ward –
wier‘ doch schoade um so’n liewen Menschen as Willem is, so’n treien, braven Knecht, as’t hiede man noch wen=
nig gefft! –
Un as de Liede noa de Kerche koamen,
Doa schimmert wat sou witt, sou witt
Van de olle Riester doa voar Schulten.
Un alle bliew’n stehn un seien:
„Nanu! Der Pelz! Der scheene neie Pelz!
Mutt doch keener sich gefung’n hän
voar den Belz.
Dat is doch komisch!
Denn -’n Pelz verliert man nich!“ — — –
Willem awer, der sust alle Sunndoa‘ in de Kerche geht,
– wie olle Schulten selwer ook met Knecht un Moad te
un sich al freit de Woche äwwer
up’n Sunndag,
jam‘-
Wenn de Klokken lied’n hoog van’n Torm
un hei met de Gemeen die scheene Lieder fingt, –
Billem saat hiede still in sine Kammer
sou still un arnst as sust nie,
denn hei woar ’n Mensch – wie’n Christenmensch sall fin
bei alle Armud doch immer sou van Harzen freehlich.
Un as’t nu stille woar ringsrum
un alle Arbeed ruht tum liewen Sunndag,
Doa toogen sou schwäre trurige Gedanken em dorch ’n Sinn:
Hei denkt an dit, hei denkt an dat,
Hei denkt an die, die hei sou lief hät‘,
denki an – Riete, sine Riete,
die ook em sou gud is. –
Hei denkt mehr noch as sust je – geroade hiede, –
an sine lieme gude Mudder,
die em noch ’n Word geseit hät‘ up är Starwebedde
van de Mäkens, un wie hei sich sill fihr’n
un nie vergäten, dat sine Mudder oof ’n Mäken woar –
un an är Lied, dat se sou sung bei’t Kinger-Poien,
‚t foam em hiede goarnich ut’n Sinn:
„Ru, ru risch!
In’n Winter is et frisch!
In’n Summer singt de Nachtigalln,
Denn sall unse Kindeken barwest goahn.
Ru, ru risch!
In’n Winter is et frijdh!“
Un an dat anner‘ oof, wat se sou jung, mutt ‚e noch denten:
„Bäh! Schreit der Bud.
Sall it denn min’n Pelz verlier’n
Un den ganzen Winterfrier’n?
Bäh! Schreit der But!“
Der Dav en d kummt, der Sunndag Davend:
Un dunker ward’t nu ringsrum
ook um de olle Riester,
wu immer noch der Pelz hängt. –
Doa – as man de Hand noch kumm kann siehn voar Duen,
knarrt ’ne Däre, fummt wat runger van Schulten Hoff –
un: Trapp-trapp-trapp sou geht et,
un haste nich wat kannste rup up’n Boom
up – de olle groote Riester flink as ’ne Kaze! —
un — runger met den Pelz. –
Doch doa met eens kummt Schulten Voader rut
Der hät wat markt – denn lange al lu’rte,
dat Willem sille koam‘ noa sin‘ Pelz –
Un ruppt: „Heda! – Wer is’t? –
Wer ward den Pelz will’n musen? – –
Hoallt! – Wer bist’n?“
Un doamet hadde ’n al gepackt met beede Arme –
Un wu der olle flämsche Schulte tupackt,
Packt’e feste! –
Sust wier’t jou oof keen Schulte! –
„Ии! – Au!“ schreit doa, den e doa gepakt hät,
ut’t Hus,
„Au! — Schulten Voader! – Dat dhut weih!
Ach! Nischd voar ungud, Schulten Voader! Ik bin’t jout
Sid mei man nich beese! –
‚t is doch min Pelz!“
„Nu Willem! – Willem! Dat bist du jou!“
„Willem!“- seit der Schulte – „Hädd‘ it doch dat gewußt,
Dat dat din Pelz kinn‘ fin,
Häddes de mei doch dat geseit,
It hädd‘ mei kinn‘ dat Utschriew’n spoar’n,
It moake dat goarnich gärne
Dat olle Schriew’n! –
Dat frische Lewen is mei liewer.-
Nu! Willem! Nemm din’n Pelz un geh in dine Kammer!
Un – Willem! – Blief ’n or’nlicher Keerl!“-
Un Willem is’t gebläw’n
un is met Ehr’n met sine schmuke Bruut – Rie ke, ſineRieke moar’t! —
Voar’n Altoar geträd’n, er met’n Mirthenstruz
un sine Bruut – sine liewe, liewe Bruut – met’n Mirthen=
kranz un Schleier.
Un der Schulte hät noch selwst de Hochtid utgericht
voar’t schmucke Poar
voar Willem‘ un voar Riefen,
die em sou trei gedient.
Un Willem hät’t gedankt ’n Schulte,
dat e sin Ehre nich verloarn
un die, die e sou liew hät un em sou gud is,
in Ehr’n is fine Frou gewurr’n.
Un nie mehr is’n Pelz gesung’n
Bei’n Schulte in de Mädekammer.